vrijdag 1 maart 2019

27 februari 2019: Rijksmuseum Amsterdam

De kunstenaar in zijn tijd

Dit motto van het huidige seizoen van Les Bozaarts leidde ons deze keer naar het Rijksmuseum, naar het deel van de vaste collectie dat betrekking heeft op de 19e eeuw. Waar de vorige keer in de Kunsthal in Rotterdam de nadruk lag op de zeer individuele expressies van de diverse kunstenaars, kwam de focus nu meer te liggen op de tijd. En wat voor tijden! Het begon natuurlijk met de Napoleontische tijd, in Nederland met de Bataafse Republiek - na de verdrijving van Willem V, daarna het Koninkrijk Holland met koning Lodewijk Napoleon, dan de annexatie door keizer Napoleon, vervolgens het herstel van de onafhankelijkheid met Willem I als soeverein vorst, en kort daarna als koning. En zo transformeerden de Lage Landen van een federatie van min of meer onafhankelijke provincies tot een eenheidsstaat. En ook daarna was het een zeer dynamische tijd: denk aan de industriële revolutie, met de opkomst van de spoorwegen, stoommachines enzovoorts.

Het Rijksmuseum

Eerst vertelde Anneke over het ontwerp van het Rijksmuseum, en hoe architect Pierre Cuypers teruggreep naar gothische elementen - b.v. kruisgewelven - in zijn ontwerpen, zoals ook in de vele kerken die hij in de 19e eeuw ontwierp. Bij het binnentreden van de eerste zaal stonden we meteen oog in oog met drie zeer grote portretten, achtereenvolgens van keizer Napoleon, koning Lodewijk Napoleon, en koning Willem I. Aanleiding tot discussie over de kledingstijl, die uitmondde in de empire stijl, de Egyptische elementen in het
portret van Napoleon, het seksleven van Napoleon, het gebit van Joséphine de Beauharnais, en dergelijke. Daarnaast het kolossale schilderij van Pieneman met de slag bij Waterloo als onderwerp. Links op de voorgrond de gewonde kroonprins Willem, de held van Waterloo, zoals hij bekend werd.

Allerlei stromingen

Dan verder door de diverse zalen. We zagen hoe de stijlen langzamerhand veranderden. Eerst de romantiek, met diverse exponenten, zoals een prachtig schilderij van Schelfhout. Anneke wees op het verschijnsel van het atmosferisch perspectief, Ook landschappen in Italiaanse stijl, met stoffages door allerlei klein afgebeelde menselijke taferelen. Een hoogtepunt van de romantiek in
Nederland was het portret van koning Willem II in de duinen, met prominent om zijn hals een onderscheiding. Speculaties daarover leverden niets op. Nader onderzoek leerde dat dit Commandeur in de orde van St. George betrof, een hoge Russische onderscheiding. Niet verwonderlijk, gezien zijn huwelijk met Anna Paulowna, de zuster van de Russische Tsaar.

Ook meubelstukken en fraaie serviezen werden bekeken. Topstuk was een fortepiano met uiterst fraaie versieringen. Er was ook een door Pierre Cuypers ontworpen staande piano te zien, met voorstellingen van heiligen op de panelen. De consensus, later bij de lunch, was dat dit een foeilelijk ding was.

De ontwikkelingen in de schilderkunst werden geïllustreerd aan de hand van het portret van Alida Christina Assink, in 1833 geschilderd  door Jan Adam Kruseman. Het contrast met het schilderij "Jonge Italiaanse vrouw met de hond Puck", uit 1884 door Thérese Schwartze, kon nauwelijks groter zijn. Bij iedereen viel dit laatste schilderij het meeste in de smaak.

Bij de beeldhouwkunst bewonderden we een fraai marmeren beeld van David. Veel kleiner was het historiserende bronzen beeld van een riddertournooi, boven op een groot kabinet, dat was ingelegd met de pietra dure techniek.
Van Laurens Alma Tadema zagen we twee schilderijen, gebaseerd op de Egyptische cultuur: "De Egyptische Weduwe", en "Dood van de eerstgeborene van de farao." Het sentiment droop ervan af. Geen wonder dat zijn schilderijen een inspiratie vormden voor de film "Cleopatra" met Elisabeth Taylor en Richard Burton.



Een gepeperde lunch

De lunch werd genoten in de bovenzaal van restaurant
"Hans en Grietje". Dat was maar goed ook, gezien de vele levendige discussies die meteen losbarstten. Zo vielen we niemand anders lastig. Voor Peter was het lunchgerecht kennelijk wat flauw, want hij slaagde erin de hele inhoud van de pepermolen erover uit te strooien, Commentaar van enkele tafelgenoten: "Als je een vent bent, eet je het zo op!" Maar hij kreeg toch een nieuw bord. Bij de evaluatie onder leiding van Anneke werden ook wat gepeperde meningen geventileerd, onder andere over de piano van Piere Cuypers.